De vloek op soloseks
Artikel AvantGarde november 2000

MASTURBEREN -
VROUWEN DENKEN DAT MANNEN HET ER ONDERLING OVER HEBBEN, EN MANNEN DENKEN DAT JUIST VAN VROUWEN. MAAR IN DE PRAKTIJK BLIJKEN BEIDE PARTIJEN ER HARDNEKKIG OVER TE ZWIJGEN. IS MASTURBATIE HET LAATSTE SEKSUELE TABOE?

Neem een feestje, een gezellig feestje. Neem een goede witte wijn, een doos of acht. En een intiem gezelschap, een mannetje of zes, dat elkaar al jaren kent en aan het einde van de end nog even in een kringetje bij elkaar staat.
Via de hypotheekrenteaftrek, de nieuwe iMac en de raft-vakantie in Zimbabwe komt zo'n verjaardagsgesprek vanzelf op intiemer terrein: de kalknagels van Wim, vaginisme van Dorien, de obstipatie van Hans, het experiment van met de plastuit (het kartonnen schenkkannetje voor vrouwen).
En juist het moment dat je denkt dat alle remmen los zijn en niets meer ) bespreekbaar is, valt het woord 'rukken' ("Driemaal daags, meneer!") slaat de stemming om. "Nou Wim," zegt de gastvrouw. "Zo kan ie wel weer."

RUKKEN EN ZWIJMELEN
Zou masturbatie het laatste seksuele taboe zijn, of hard op weg zijn te worden? Natuurlijk bestaat er nog zoiets als incest. Maar incest staat boven de partijen. Het taboe daarop is meer een gedragscode -een basisregel voor een samenleving zoals die overal ter wereld geldt.
Natuurlijk zijn er ook wonderlijke seksuele aberraties die buiten de reguliere bladen blijven: een boerenzoon die uitlegt waarom hij het met een geit doet, en op welke technische problemen je daarbij stuit - Menno Buch is een eind gekomen, maar een algemeen gedeelde vorm van seksbeleving is het niet.
Laten we het begrip 'taboe' hier afgrenzen als iets wat tot de praktijk van alledag behoort, al dan niet achter gesloten gordijnen, maar wat als onderwerp van gesprek toch liever wordt gemeden.
Bij een onderwerp als masturbatie is daarbij iets wonderlijks aan de hand. Vrouwen denken dat mannen het er onderling over hebben - machogedrag, opscheppen, ze kennen weinig gêne - en mannen denken dat vrouwen het er met elkaar over hebben - die zijn veel opener in het praten over lichamelijkheden dan zij.
In de praktijk blijken beide partijen er even hardnekkig over te zwijgen.
Alleen bij jongens in de puberteit ligt dat anders. De Utrechtse oudseksuoloog Frits Wafelbakker beweerde in een interview met de Volkskrant dat 98 tot 100 procent van hen masturbeert en dat er bovendien sprake is van onderling "verkennings- en stoeigedrag, met een sterk competitie-element: wie heeft de grootste, wie kan het eerst spuiten en wie het verst?"
Waarschijnlijk heeft de heer Wafelbakker op kostschool gezeten. Maar naar de andere kant toe overdrijft hij gelukkig net zo. "In diezelfde leeftijdsgroep," zegt hij, "zwijmelen meisjes weg bij lieflijke romances en kasteelromans."
Volgens een onderzoek, begin jaren negentig, van de Amerikaanse seksuoloog Kinsey masturbeert 92 procent van de mannen wel eens, tegen 62 procent van de vrouwen.
In diezelfde tijd werd er in Nederland een soortgelijk onderzoek gehouden ('Jeugd en seks'), met een vergelijkbare uitkomst. Ook het tijdschrift Yes wijdde er in die periode een enquête aan ('Gemiddeld beginnen Yes-lezeressen op hun dertiende met masturberen"), waar opmerkelijke getallen uit rolden. Over schaamtegevoel bijvoorbeeld: 63 procent van de (vooral jonge) vrouwen geneert zich op de een of andere manier waar het om zelfbevrediging gaat. En ook in de aanbevelende sfeer rolden er cijfers uit. "Van de meisjes die zeggen ooit te zijn klaargekomen," meldde Yes, "vrijt 71 procent met zichzelf. En van de meisje die nog zeggen nooit te zijn klaargekomen, vrijt 35 procent met zichzelf." In een Ivomarkt-onderzoek onder Viva-lezeressen deze zomer bleek 58 procent aan masturbatie te doen.
Ten slotte de mannen. Dat ligt ingewikkelder. Die konden voor een soortgelijk vragenformulier terecht bij het 'Internationale onderzoek' van Playboy. Veertig procent van de lezers masturbeert - 'hanteert de joystick' zoals dat daar heet - vaker dan één keer per week. Maar diezelfde groep mannen haast zich te zeggen minstens zo vaak te neuken. En onbedoeld onderstrepen ze daarmee het taboe. Want wie wilg nou een sneue rukker zijn. Zelfs de Playboy-lezer niet.

ONMIDDELLIJK GESTRAFT
Henriëtte Schoones, als seksuologe verbonden aan het ziekenhuis Rivierenland in Tiel, kent de cijfers. Ze zet er nog een onderzoek tegenover ('Seksualiteit in Nederland', Van Zessen en Sandfort, 1991).
Tachtig procent van de mannen en zeventig procent van de vrouwen zegt daarin geen bezwaar te hebben tegen masturbatie. Binnen een relatie liggen die cijfers wat minder liberaal: 65 procent van de mannen tegen 57 procent van de vrouwen.
Een weggestopt onderwerp is het in ieder geval niet. "Wat niet betekent," zegt Schoones, "dat er ook vrijelijk over gesproken wordt. Een taboe daarop bestaat zeer zeker. En dat heeft met verschillende dingen te maken. In de jaren vijftig werd er over masturbatie nog gesproken als 'zelfbevlekking': jongetjes konden er blind of doof van worden of allebei tegelijk, en er het raadselachtige verschijnsel van hersen- of ruggemergverweking aan overhouden."
De belangrijkste schrikaanjager was natuurlijk de kerk. De pastoor de dominee. In het Oude Testament plengde Onan (de stamvader van het 'onaneren') zijn zaad op de aarde, omdat hij de vrouw van zijn overleden broer niet zwanger wilde maken.
'Voor het zingen de kerk u zogezegd. En God strafte onmiddellijk. "Het was kwaad in des Heer oogen wat hij deed; daarom doodde Hij hem." (Genesis 38) 'Toch' wei Schoones tegen, "wordt er in de bijbel tenminste nog gesproken ov onanie. Zeker tot het einde van de negentiende eeuw leek het of masturbatie bij vrouwen niet eens bestond." Behalve de kerk was het ook c wetenschap die - mede als verlengstuk van de kerk - de meest bizar gevolgen aan zelfbevrediging toeschreef: van kanker en tuberculose t schizofrenie en hysterie.
De zwaaiende vinger van pastoor of dominee heeft intussen zijn dreigende werking verloren. En ook de wetenschap is wat haar ideeën betreft op haar schreden teruggekeerd.
"Maar het idee van masturberen als ie verbodens," zegt Schoones, "iets zondigs, waar je je schuldig over moet voelen, is gebleven, al is het tegen beter weten in."
Haar ervaring is wel dat mannen er iets gemakkelijker over praten dan vrouwen. "Mannen zijn vertrouwder met hun geslachtsorgaan, om de simpele reden al dat ze 'm als jongetje dagelijks tegenkomen. Bij het plassen. Vrouwen moeten iets doen om te ontdekken hoe het er van onder allemaal uitziet; die moeten echt op zoek.
Vaak doen ze dat niet en blijven ze hun geslachtsorgaan als iets vies en lelijks beschouwen."

VROLIJK GEKLEURDE VIBRATORS
Toch is het wonderlijk dat de maatschappij speelt alsof het taboe nis bestaat. Vroeger kocht je de vibrator als 'massagestaaf' bij de Wehkamp Helemaal achter in de gids, nog voorbij het tuingereedschap, stond een fotootje van een mevrouw die zo'n geval tegen haar wang hield, ms een vriendelijke, geïnteresseerde blik in haar ogen. Nu liggen Petit, Superb en Magnifique, drie vrolijk gekleurde vibrators in uiteenlopende maten, t de Etos in de rekken. Maar de vrouwelijke klanten lopen er nog steeds met opgetrokken schouders voorbij. "'t Is waar," zegt Henriëtte Schoones "het moment dat vrouwen tegen elkaar kunnen zeggen: 'Ik heb gisteren zo heerlijk gemasturbeerd, zal ik zal eens vertellen hoe?', ligt nog ver van ons verwijderd."
Gevoelens van schaamte en schuld lopen door elkaar heen, en vooral over dat laatste aspect is veel diepzinnigs beweerd. Zo wijt Sheil Kitzinger in Het intieme lichaam - de seksuele beleving van de vrouw (1994) het schuldgevoel over 'soloseks' aan de angst voor "het onttrel ken van levenskracht aan onze voornaamste levensvervulling: het bevredigen van mannen en het grootbrengen van kinderen". "En over dit schuldgevoel," schrijft ze, "hebben we dan weer een schuldgevoel."
De angst voor ruggemergverweking of de gesel Gods heeft dus plaat, gemaakt voor zelf in het leven geroepen schrikbeelden. Volgens Kitzings zijn vrouwen bang dat hun vagina door zelfbevrediging vergroot of misvormd wordt; bestaat bij sommigen de angst dat ze aan het masturberen verslaafd kunnen raken, waardoor ze geen zin meer hebben in sek met hun partner; en zijn er vrouwen die denken dat het aantal orgasmen in een leven beperkt is, net als het aantal eicellen, en dat de voorraad dus kan 'opraken' door soloseks. Jongetjes hebben zo weer hu heel eigen zorgen, weet Rik van Lunsen (Seks moet je leren, 1992). Die vragen zich af of een krom lulletje van te veel trekken komt. Tot dieper existentiële vragen komen ze blijkbaar niet.
"Binnen een relatie," zegt Henriëtte Schoones, "steekt er nog een and( schuldgevoel de kop op. Daar kan het idee postvatten dat je met masturberen de ander iets onthoudt - dat het een soort 'vreemdgaan ms jezelf is. Vaak gebeurt het dan ook stiekem."

DERTIEN KOMKOMMERS
Wat in iemands jeugd door schaamte- en schuldgevoelens is scheefgegroeid, kan op een geleidelijke, beredeneerde wijze worden rechtgezet ook hardhandig. Zo bevond schrijfster en psychologe Yvonne Kroonenberg zich tien jaar geleden op een 'masturbatieweekend' in sterdam. De leiding lag in handen van de bekende Amerikaanse seksuloge Betty Dodson. "Curieus mens," zegt Kroonenberg, "klein, stevig, voor in de zestig. 'Er is niets wat die mannen kunnen dat wij zelf niet beter kunnen', dat idee. Masturbatie is - in Dodsons ogen - de basis van alle seks. Eerst jezelf leren kennen voordat je lol met anderen kunt hebben. En dat is wel een goeie gedachte."
Dertien vrouwen in een kring, allemaal met hun eigen verhaal: een ; nog nooit klaargekomen, twee waren er vroeg in hun jeugd betrapt, vas een Tantra-liefhebster - allemaal met ontbloot onderlichaam en met de benen wijd. "Ik moet toegeven," zegt Yvonne Kroonenberg, "ik nog nooit zo ongegeneerd bij anderen 'naar binnen kunnen kijken'." oefeningen waren niet allemaal even begrijpelijk - "Het begon met een ademhalingsoefening met een vinger in je neus" - en ook niet even gierig: het onderdeel met de dertien komkommers bijvoorbeeld. De visten moesten die eerst naar hun ideale maat snijden, maar niet zo ureus, waarschuwde Dodson, dat ze bij de zaadlijst kwamen. Dat zou i rommeltje worden.
'Maar leerzaam was het wel,' zegt Kroonenberg. "Het ging over de sociaal-psychologische achtergronden van masturberen, over opvoeding, schuldgevoel, over klaarkomen: waar de G-plek zat en wat een multiasme was..." Geen ruimte voor verlegenheid, geen orgasmes te faken tegen te houden. Vooral dat laatste niet - uit de koffer van mevrouw ison kwamen indrukwekkende dildo's te voorschijn, waartegen, volis Kroonenberg, niemand verweer had. Behalve dan die ene vrouw nog nooit was klaargekomen.
Henriëtte Schoones: "De huidige visie binnen de seksuologie is dat masturbatie een gezonde vorm van seksuele zelfexpressie is, ongeacht feit of iemand een seksuele relatie heeft of niet. Kortom: nee, er is niets tegen masturbatie. En die Amerikaanse seksuologe, Dodson, heeft gelijk als ze zegt dat het de beste en gemakkelijkste manier is om te dekken hoe je een orgasme kunt bereiken en welke stimulatie bij het beste werkt. Op die manier kun je vervolgens ook je partner masturberen."
'Bij masturbatie kun je als vrouw je hoogtepunt al na 40 seconden eiken, en tot meerdere orgasmes komen," zegt Kitzinger in het eerder aangehaalde boek, "terwijl het bij het vrijen met een partner wel twee uur kan duren." Dat wil zeggen, als die partner ondertussen niet allang auto staat te wassen of achter een bordje muesli zit.
Wat doet gij, Sylvia? Wat geilheid drijft u aan,
dat ge uzelve poogt te strelen? Wat zijt ge in staat u mee te delen opdat uw kwelling moog' vergaan?
Gij steekt in uwe buik, die bloot ligt voor onze ogen, een nagebootste mannestaf, met zacht fluweel omtogen, die enig kunstenaar u gaf. Gij duwt hem op en neer, en laat uw dijtjes gapen en roert niet weinig 't onderdeel; maar is 't voor zulk een pijp geschapen? Verschaft een weinig melk u 't waar natuurgestreel?
Toch niet! Dit is maar schijn. Kies een der flukste knapen,
kies mij, en gij ontvangt een andre pijpkaneel!
Willem Bilderdijk (ca. 1800)
(Uit: Razernij der Liefde, Hans van Straten, De Arbeiderspers, 1992)
Masturbatie wordt tegenwoordig
als een gezonde vorm
van zelfexpressie beschouwd'
Hoe kan een nieuwe generatie opvoeders het best met dit onderwerp omgaan? Hoe maken we bijscholings-masturbatieweekenden binnen dertig jaar overbodig? Volgens Henriëtte Schoones praten ouders met hun kinderen te weinig over lustgevoelens en de emotionele aspecten van seks - alleen over de biologische en technische kanten.
"Het probleem is," zeggen de schrijvers van het boek Van alle markten thuis; vrouwen- en genderstudies (1994), "dat seksuele voorlichting in handen is van moeders. Die vinden het al lastig hun dochters te instrueren - ze willen zelf namelijk graag hun eigen seksuele leven buiten beeld houden - laat staan hun zonen. Moeders ervaren gêne om te praten over masturberen, zaadlozingen en het volgroeien van geslachtsdelen." Dat wordt aan de vaders overgelaten. En die doen dat vervolgens niet. "Simpel," zegt Yvonne Kroonenberg, "omdat mannen niet over seks praten. la, over de prijzenkast; over uitslagen en trofeeën, maar niet over het onderwerp zelf, ben je mal."
En dus vind je tegenwoordig in elke jeugdbibliotheek voorlichtingsboekjes over masturberen voor meisjes en jongens in de bovenbouw. Zin in jezelf van Martine Delfos bijvoorbeeld. Daar staat in dat het helemaal niet vreemd is om seksuele gevoelens te hebben. Dat "vrijen met jezelf, zin in jezelf hebben is". En: "Jij bent de enige die altijd aanwezig en beschikbaar is om met jou te vrijen wanneer jij daar zin in hebt." Jongens wordt wel aangeraden in een condoom, een tissue of een handdoek te ejaculeren. "Als je bijvoorbeeld thuis masturbeert, is het voor je moeder, je broertje of je oma heel vervelend om in de wc of de badkamer sperma te zien liggen." 'Opruimen die rommel!' heet dat hoofdstuk dan ook. En meisjes die masturberen met hun vingers, of vooral "die er een voorwerp in doen", wordt aangeraden dat alles goed schoon te maken om infecties te vermijden.
Mijn hemel. Dan liever ruggemergverweking!

BEVREDIGENDE GEDICHTEN
Mevrouw Delfos meent het ongetwijfeld goed. Maar dit soort zaken wil je toch niet leren van een dame die zich vriendelijk naar je overbuigt, en zegt dat dit soort dingen helemaal niet vies zijn, als je je handen maar wast. Zoiets wil je leren van Jan Wolkers, Jan Cremer, Hermine Landvreugd, Ronald Giphart voor mijn part, of van Gerard Reve die zijn zaad bij voorkeur plengt aan de marmeren voetjes van een Mariadevotie-beeld. En niet van een dame die masturberen met mes en vork adviseert.
Nu barst de literatuur van de seksuele uitspattingen - dat is ook wat de 'verplichte-lijstiezers' in de puberteit op de been houdt - maar het onderwerp 'masturberen' is daarin net weer een buitenbeentje. Vooral als het om poëzie gaat. Dichter en recensent Rob Schouten heeft in 1992 een bloemlezing uitgebracht met gedichten over masturbatie door de eeuwen heen. Met de hand - bevredigende gedichten, heet het. Het viel hem niet mee het boek vol te krijgen. Hij vond wel wat rukkende Antieken, Grieken en Romeinen, maar verder was het sprokkelen geblazen. "Masturbatie gold en geldt als zielig en weinig heldhaftig, iets voor eenzame kneuzen," zegt hij in zijn nawoord. "Bovendien is het een weinig spectaculaire, solitaire handeling - iedereen kan het." Kortom, lezen over mensen die de hand aan zichzelf slaan, is niet opwindend. "Maar me dunkt," sluit Schouten af, "dat een van de voornaamste oorzaken gelegen is in het sociale taboe dat er in het dagelijks leven op zelfbevrediging rustte en gedeeltelijk nog rust."
Een seksueel taboe, zonder meer. Henriëtte Schoones gaat er zelfs even in mee om het 't laatste seksuele taboe te noemen. Maar dan schudt ze het hoofd. "Denk eens aan geheelonthouding," zegt ze. "Mensen of stellen die helemaal geen zin meer in seks hebben."
Inderdaad. Daar hoor je over het algemeen ook weinig over, op verjaardagen.

tekst Stijn Aerden